11. BAS

Malownicze klify Kępy Redłowskiej w Gdyni kojarzą się turystom głównie z szumem fal i pięknem nadmorskiej przyrody. Utworzony na tym terenie rezerwat „Kępa Redłowska”, ze względu na malownicze położenie w atrakcyjnym krajobrazowo i przyrodniczo terenie, jest chętnie odwiedzany przez turystów. Obejmuje obszar wzdłuż Zatoki Gdańskiej: od Polanki Redłowskiej do rzeki Kaczej w Orłowie. Chroni on piękny fragment nadmorskiego krajobrazu: klifowy brzeg poprzecinany głębokimi wąwozami i porośnięty naturalnym lasem bukowym. Trafiają w to miejsce także miłośnicy fortyfikacji z całej Polski, gdyż to wyjątkowe miejsce kryje fascynującą tajemnicę militarną – najlepiej zachowaną w Polsce powojenną baterię nadbrzeżną, będącą unikatowym reliktem z czasów zimnej wojny. Poznaj historię 11. BAS, gdzie na wysokości około 40 metrów nad poziomem morza wciąż można podziwiać potężne, radzieckie armaty morskie kalibru 130 mm.

Wykorzystując strategiczne położenie tutejszych wzniesień, polskie wojsko w drugiej połowie lat 40. stworzyło tu potężny system obronny wybrzeża, mający kontrolować podejścia do kluczowego portu Marynarki Wojennej. Choć większość podobnych obiektów po latach popadła w zapomnienie i ruinę, redłowskie umocnienia przetrwały i dzięki staraniom pasjonatów zyskały drugie życie. Dziś stanowią one obowiązkowy punkt na mapie każdego miłośnika fortyfikacji i historii.

Tuż po II wojnie światowej, w połowie lat 40-tych, rozpoczęto planowanie stanowisk artylerii nadbrzeżnej, a ich największą koncentrację przewidziano w rejonie głównej bazy Marynarki Wojennej w Gdyni. Wysoki klif Kępy (sięgający około 40 m n.p.m.) postanowiono wykorzystać do budowy systemu obronnego wybrzeża. Baterie rozmieszczano tak, by kontrolować podejścia do portów i newralgicznych odcinków wybrzeża. W projekcie wzorowano się między innymi na doświadczeniach wyniesionych z kampanii wrześniowej 1939 roku przez 31. „Cyplową” Baterię Artylerii Nadbrzeżnej im. Heliodora Laskowskiego (stacjonującej na Półwyspie Helskim), oraz baterię „Canet” z Oksywia. 

W latach 1946-1959 na Kępie Redłowskiej powstały stanowiska 11. Baterii Artylerii Stałej (11. BAS), pierwszej z jedenastu tego typu jednostek formowanych wzdłuż całego wybrzeża polskiego, od Międzyzdrojów aż do ujścia Wisły. Decyzja o budowie 11. BAS zapadła w październiku 1946 roku, a w czerwcu 1947 rozpoczęto prace budowlane. Rok później ukończono budowę czterech dwupoziomowych stanowisk ogniowych, w których zamontowano radzieckie armaty morskie B-13 kalibru 130 mm i donośności ok. 25 km. Pomocnicze obiekty budowano jeszcze do 1957 roku. Łącznie wybudowano 15 lekkich i ciężkich schronów pełniących rolę stanowisk ogniowych, punktów kierowania, elektrowni, magazynów amunicji, schronów załóg i innych. Do osłony przeciwdesantowej wokół stanowisk wybudowano kompanijny rejon umocniony (KRU), składający się z dwudziestu trzech żelbetowych kopuł ogniowych dla karabinów maszynowych (ckm i rkm), dziesięciu drewniano-ziemnych schronów i łączącego je systemu transzej.

Jesienią 1974 roku rozwiązano większość baterii i przeszły one w stan stałej konserwacji. W 1977 roku zrezygnowano i z tego, a sprzęt został wybrakowany. Od tego czasu baterie ulegały stopniowej dewastacji, szczególnie tam gdzie całkowicie rozwiązano jednostki i obiekty znalazły się na terenach ogólnodostępnych. Baterie stały się reliktami: zimnej wojny i starych koncepcji obronnych.

Trudny dostęp do stanowisk artyleryjskich 11. BAS położonych na wysokości około 40 m nad poziomem morza sprawił, że armaty na Kępie Redłowskiej nie zostały zdemontowane i pozostały na stanowiskach po ich opuszczeniu przez wojsko. Dzięki temu bateria redłowska to najlepiej zachowana w Polsce powojenna bateria nadbrzeżna i najatrakcyjniejszy zabytek militarny w Gdyni.

Na przełomie 1984 i 1985 roku, na skutek procesów abrazyjnych klifu, ważący 1466 ton żelbetonowy blok stanowiska ogniowego nr 2 osunął się w kierunku morza o około 20 metrów poniżej swego pierwotnego położenia. Do dziś zachowały się trzy stanowiska ogniowe z armatami kalibru 130, które są unikatowym reliktem z czasów zimnej wojny.

W latach 2005-2006 Pomorskie Stowarzyszenie Ochrony Fortyfikacji Reduta oraz Pomorskie Forum Eksploracyjne zadbało o częściową rewaloryzację fortyfikacji. W 2007 roku renowację kontynuowano dzięki Radzie Dzielnicy Redłowo, zaangażowaniu Marynarki Wojennej z wykorzystaniem środków finansowych gminy Gdynia w ramach programu „Gdynia po godzinach”. Armaty zostały pokryte kamuflażem w dwóch wersjach, by odzwierciedlać różne okresy ich służby: jednobarwnej zielonej, stosowanej w pierwszym okresie służy i wielobarwnej z późniejszego okresu.

Umocnienia

Dojazd

1. Ulicą J. Eismonda do parkingu na Polance Redłowskiej, następnie pieszo, ścieżką przyrodniczą prowadzącą w kierunku południowym.
2. Można również dojechać na mały parking przy ulicy Powstania Śląskiego 9. Przekroczyć ulicę Heweliusza i zejść schodami do lasu. Minąć siłownię na wolnym powietrzu i ścieżką biegnącą wzdłuż płotu jednostki wojskowej po ok. 20 minutach dotrzemy do stanowiska ogniowego nr 1.

 Bibliografia

1. Gdynia.pl – Zakończono prace przy historycznych armatach w Redłowie.
2. Muzeum Miasta Gdyni – Gdyńskie fortyfikacje okresu Zimnej Wojny – 28. BAS.
3. Odkryj Pomorze – 11 BAS Gdynia Redłowo .
4. Pomorskie Travel – Stanowiska artyleryjskie 11 Baterii Artylerii Stałej w Redłowie.
5. Przewodnik gdański – 11. BAS Gdynia-Redłowo.
6. Wikipedia – 11 Bateria Artylerii Stałej w Gdyni.