Są w Polsce miejsca, gdzie historia nie tylko przemawia z kart podręczników, ale wręcz materializuje się w przestrzeni, trwale zapisana w literaturze i narodowej kulturze. Jednym z takich magicznych punktów na mapie Podkarpacia są malownicze, gotyckie ruiny zamku Kamieniec, wkomponowane w monumentalne skały wzgórza górującego nad Odrzykoniem i Korczyną. Choć czas obrócił potężną niegdyś twierdzę w ruinę, jej charakterystyczna bryła od niemal dwustu lat pozostaje niezmienna, niezmiennie też zachwycając fotografów i poszukiwaczy dawnych tajemnic. Wzniesiony za czasów Kazimierza Wielkiego obiekt skrywa w swoich murach kronikę wielkich zwycięstw hetmana Mikołaja Kamienieckiego, ale przede wszystkim opowieść o jednym z najbardziej płomiennych i absurdalnych sporów sąsiedzkich w dziejach Rzeczypospolitej. To właśnie tutaj, spacerując po zamkowym dziedzińcu, Aleksander Fredro odnalazł dokumenty procesowe dawnych właścicieli – Firlejów i Skotnickich – które natchnęły go do napisania nieśmiertelnej „Zemsty”. Zapraszam Was na spacer śladami Cześnika i Rejenta po najlepiej zachowanych ruinach gotyckiego zamku w południowo-wschodniej Polsce, gdzie historia i literatura splatają się w jedno na tle surowych, karpackich skał.
Wcześniej istniał tu gród, a później zamek drewniany. Ten ostatni był w XIII wieku dwukrotnie palony przez najeżdżających te ziemie Tatarów. Po przyłączeniu Rusi Czerwonej do Rzeczypospolitej, granice przesunęły się daleko na wschód i warownia straciła na znaczeniu. Doceniając męstwo rycerza Klemensa z Moskorzewa w obronie Wilna przed Krzyżakami, król Władysław Jagiełło w 1396 roku podarował mu zamek.
Nowy właściciel rozbudował Zamek Górny, dobudował od wschodu Zamek Średni i uczynił zeń gniazdo rodowe zmieniając nazwisko z Moskorzewski na Kamieniecki. XV wiek i początek XVI to dalsza rozbudowa zamku. Dobudowano wówczas od strony zachodniej Przedzamcze Odrzykońskie z czworoboczną basztą, a do Zamku Średniego dobudowano od wschodu Przedzamcze Korczyńskie. Całość otoczono fosą. W związku ze sporami spadkowymi współwłaścicieli, przedzamcze wschodnie oddzielono od Zamku Wysokiego murem. Wspólne pozostały jedynie kaplica i studnia. Obecnie w lepiej zachowanej części wschodniej widoczne są pozostałości budynków mieszkalnych i znajduje się jedyne wejście na teren zamku. Trwają też prace odrestaurowujące kaplicę. W małym muzeum zamkowym można obejrzeć kilka pamiątek po dawnych właścicielach, militaria z arsenału i czternastowieczny herb z drzwi zamkowych.
Przez dwa stulecia zamkiem władali członkowie rodu. Najsławniejszym z nich był niewątpliwie Mikołaj Kamieniecki, który jako pierwszy w Polsce sprawował dożywotnio funkcję hetmana wielkiego koronnego. Wsławił się zwycięstwami w bitwach z Wołochami pod Suczawą w 1509 roku oraz Tatarami pod Łopusznem w 1512 roku. W 1530 roku Jan Kamieniecki sprzedał swoją wschodnią część zamku Sewerynowi Bonerowi, bankierowi królowej Bony. Ten z kolei zamek przekazał jako posag swojej córce Zofii, wychodzącej za mąż za syna wojewody lubelskiego Jana Firleja. W 1609 roku Zamek Górny nabyła rodzina Skotnickich. Między rodzinami toczyły się długotrwałe sąsiedzkie spory, którym kres położył dopiero ślub Mikołaja Firleja z Zofią Skotnicką. Przebieg sporu i jego finał przybliżył Aleksander Fredro w komedii „Zemsta”. Kolejnymi właścicielami zostają: Stadniccy, Kalinowscy, Jabłonowscy, Fredrowie, Starowieyscy i Szeptyccy. Po najeździe sojusznika Szwedów, księcia Siedmiogrodu Jerzego Rakoczego w 1657 roku zamek stopniowo popada w ruinę, a od połowy XVIII wieku nie jest już zamieszkany.
W 1894 roku, w setną rocznicę insurekcji kościuszkowskiej, w ruinach zamku postawiono, ufundowany przez mieszkańców Odrzykonia, kamienny pomnik Tadeusza Kościuszki. Przedstawia on popiersie Naczelnika w chłopskiej sukmanie i krakusce z pawim piórem. Pomnik poddano renowacji i 14 sierpnia 1994 roku, w dwusetną rocznicę, ponownie dokonano uroczystego odsłonięcia.
Odwiedzając ruiny warto mieć świadomość, że charakterystyczna bryła zamku nie zmieniła się od prawie dwustu lat. Ten sam obraz miał przed oczyma Aleksander Fredro spacerując wśród zamkowych murów i układając plan komedii. Kamieniec to również najlepiej zachowane ruiny gotyckiego zamku w południowo – wschodniej Polsce.
W zamkowych murach
Lokalizacja
Linki
- Strona zamku – Zamek Kamieniec
- Zamkomania.pl – Odrzykoń
- Wikipedia – Zamek Kamieniec
Dodaj komentarz